Kriptovalyuta pul kisənizin sındırıldığını necə bilmək olar: 10 xəbərdarlıq əlaməti

İcazə vermədiyiniz köçürmənin həqiqətən baş verdiyinin təsdiqlənməsi nəyinsə qaydasında olmadığını göstərən ən aydın əlamətdir. Amma pul itməzdən əvvəl də pul kisəsi təhlükəsizliyini itirə bilər. Oğurlanmış bərpa ifadəsi, gizli xərcləmə icazəsi və ya pul kisəsinə kimin nəzarət etməsinin dəyişməsi, balansınız hələ də normal göründüyü halda, hücumçuya giriş imkanı verə bilər.

Aşağıdakı xəbərdarlıq əlamətlərindən bəziləri faktiki oğurluğu göstərir. Digərləri isə pul kisənizin və ya cihazınızın risk altında ola biləcəyinə işarə edir. Bu fərq vacibdir, çünki həll yolu hücumçunun girişi necə əldə etməsindən asılıdır.

Hazırda pul kisənizdən vəsait çıxırsa, ora pul göndərməyi dayandırın və məqalənin sonuna yaxın verilən cavab tədbirlərinə keçin.

Kriptovalyuta pul kisəsinin sındırılması əslində nə deməkdir?

Kriptovalyutanız blokçeyndə qeydə alınır. Pul kisəsi şəxsi açarlar və ya digər səlahiyyətləndirmə qaydaları vasitəsilə onu idarə etməyə kömək edir. Bərpa ifadəsi (seed phrase də adlandırılır) çoxsaylı pul kisəsi hesablarının açarlarını yenidən yarada bilər.

İnsanlar "sındırılma" sözünü bir neçə fərqli problem üçün işlədir:

• Oğurlanmış açarlar: Kimsə şəxsi açarınızı və ya bərpa ifadənizi əldə edib və başqa cihazdan əməliyyatları təsdiqləyə bilir.
• İcazələrdən sui-istifadə: Siz kiməsə müəyyən aktivləri köçürmək imkanı verən müqaviləni təsdiqləmisiniz və ya sorğunu imzalamısınız. Açarlarınız hələ də gizli qala bilər.
• Təhlükəsizliyi pozulmuş cihaz və ya tətbiq: Zərərli proqram, saxta pul kisəsi və ya zərərli brauzer əlavəsi məlumatları oğurlayır, yaxud göndərmək istədiyiniz məlumatı dəyişdirir.
• Təhlükəsizliyi pozulmuş birja hesabı: Kimsə şirkətin sizin adınıza kriptovalyuta saxladığı hesaba daxil olur.

Aparat pul kisəsi şəxsi açarları qorumağa kömək edir, amma zərərli icazəni təhlükəsiz edə bilməz. Yanlış hərəkətə icazə versəniz, aparat pul kisəsi onu qaydasında imzalaya bilər.

1. İcazəniz olmadan pul kisənizdən real kriptovalyuta çıxır

İzah edə bilmədiyiniz tamamlanmış köçürmə, NFT satışı və ya vəsait çıxarılması görürsünüz. Bu, telefonunuz sönülü olanda və ya kompüterinizdən uzaqda olduğunuz vaxt da baş verə bilər.

Əvvəlcə daha öncə özünüzün planlaşdırdığınız avtomatik ödəniş, birjadan çıxarış və ya ticarət tətbiqindəki hərəkət kimi ehtimalları istisna edin. Sonra blokçeyndə əməliyyatın özünü yoxlayın.

Həqiqi aktivin köçürüldüyünü və balansınızın azaldığını təsdiqləyin. Pul kisəsinin fəaliyyət tarixçəsində qəribə qeyd olması təkbaşına kifayət deyil. Fırıldaqçılar ünvanınızdan köçürmə edilmiş kimi görünən aldadıcı token qeydləri yarada bilirlər.

Real aktivlərin icazəsiz köçürüldüyünü təsdiqləyən kimi dərhal hərəkət edin. Bütün pul kisəsinin boşaldılmasını gözləməyə ehtiyac yoxdur.

2. Yeni depozitlər demək olar ki, dərhal yoxa çıxır

Əməliyyat haqlarını ödəmək üçün pul kisəsinə ETH və ya şəbəkənin başqa bir kriptovalyutasını göndərirsiniz. Bir neçə saniyə ərzində həmin vəsait tanımadığınız ünvana gedir. Növbəti depozitlə də eyni hal baş verir.

Bu, sweeper bot üçün xarakterik haldır: belə proqram təhlükəsizliyi pozulmuş pul kisəsini izləyir və mövcud vəsaiti avtomatik götürür. Özünüzün qəsdən qurduğunuz avtomatlaşdırmanı istisna etdikdən sonra bu cür təkrarlanan çıxarışlar icazəsiz girişin ciddi əlamətidir.

Bot hücumçunun kompüterində işləyə bilər. Pul kisəsi tətbiqini bağlamaq və ya telefonu yenidən başlatmaq onu dayandırmayacaq. Bəzi botlar daha böyük depozit gələnədək kiçik balanslara toxunmur. Buna görə vəsaitin yerində qalması pul kisəsinin təhlükəsiz olduğunu sübut etmir.

Gas haqqı üçün təkrar pul əlavə etməyin və sınaq depoziti göndərməyin. Bununla sadəcə hücumçunu maliyyələşdirə bilərsiniz.

3. Tanımadığınız token və ya NFT icazələri tapırsınız

Bir çox kripto tətbiqi token xərcləmək üçün icazə istəyir. Tətbiqdən istifadəni dayandırdıqdan xeyli sonra da bu təsdiqlər qüvvədə qala bilər.

Bu əlamətlərə yaxınlarda əlavə edilmiş tanımadığınız xərcləmə səlahiyyətlisi (spender), şübhəli sayta girdikdən sonra verilmiş giriş icazəsi və ya tələb olunan hərəkətdən qat-qat böyük xərcləmə limiti daxildir. NFT icazəsi operatora müəyyən kolleksiyada sizə məxsus bütün NFT-ləri köçürmək imkanı verə bilər.

Limitsiz icazələr qanuni tətbiqlərdə də geniş yayılıb, ona görə təkbaşına sındırılmanı sübut etmir. Əhəmiyyətli olan kimin girişinin olması, nəyi köçürə bilməsi və bunu qəsdən təsdiqləyib-təsdiqləməməyinizdir.

Şəbəkəni, həqiqi token müqaviləsini, xərcləmə səlahiyyətlisini və məbləği yoxlayın. Saytın pul kisəsi ilə əlaqəsini kəsmək blokçeyndə artıq qeydə alınmış icazəni ləğv etmir.

4. Guya giriş üçün olan sorğu xərcləmə hüququ verir

Hesaba daxil olmaq, mükafat əldə etmək və ya pul kisəsini təsdiqləmək üçün sayta girirsiniz. Sayt əməliyyat haqqı olmayan imza istəyir. Sorğuda təsdiqləmək istəmədiyiniz token məbləği, xərcləmə səlahiyyətlisi və ya NFT satış sifarişi var.

Bəzi imzalar ayrıca təsdiq əməliyyatı etmədən vəsaitin xərclənməsinə icazə verə bilər. Permit və Permit2 funksiyaları, eləcə də bazarlardakı sifariş imzaları buna nümunədir. Qanuni tətbiqlər onlardan istifadə edir, amma fırıldaqçılar bu sorğuları zərərsiz giriş addımı kimi göstərə bilər.

Gas haqqının olmaması imzanın təhlükəsizliyi barədə heç nə demir.

Başqa bir məqam da var: istifadə edilməmiş imzalı icazə kimsə onu təqdim edənədək blokçeyndən kənarda qala bilər. İcazə hələ də istifadə edilə bildiyi halda adi əməliyyat siyahınız, bəzən isə icazə yoxlama alətiniz belə heç nə göstərməyə bilər.

Şübhəli sorğunu imzalamısınızsa, saytla qarşılıqlı əlaqəni dayandırın və imzanın nəyə icazə verdiyini araşdırın. Ləğv etmə qaydası icazənin növündən asılıdır. Adi təsdiqin geri götürülməsi istifadə edilməmiş bütün imzaları etibarsız etmir.

5. Pul kisəsinin yeni sahibi və ya tanımadığınız idarəetmə icazəsi var

Bəzi pul kisələrinin bir neçə sahibi, bərpa üçün əlaqə şəxsləri, müvəqqəti imzalama açarları və ya əməliyyatlar icra edə bilən proqram modulları olur. Bunlara çox vaxt smart pul kisələri və ya smart hesablar deyilir.

Heç vaxt əlavə etmədiyiniz sahib, tələb olunan imza sayının azalması, naməlum bərpa üsulu və ya yeni modul dərhal diqqət tələb edir. Səlahiyyətlərindən asılı olaraq belə dəyişiklik kiməsə adi təsdiq prosedurunuz olmadan vəsaiti köçürməyə imkan verə bilər.

Ethereum və uyğun şəbəkələrdə EIP-7702 adlı funksiya adi pul kisəsinə öz ünvanı vasitəsilə kodun işləməsinə icazə verməyə də imkan yaradır. Zərərli səlahiyyətləndirmə bərpa ifadəniz üzə çıxmadan davamlı giriş imkanı yarada bilər.

Bir detal asanlıqla nəzərdən qaçır: bu funksiyada qəbul edilmiş səlahiyyət ötürülməsi, əməliyyatın icrası uğursuz olsa belə, qüvvədə qala bilər. "Uğursuz" işarəsi pul kisəsinin idarəetmə parametrlərinin dəyişmədiyini həmişə bildirmir.

Bu icazələri pul kisəsinin rəsmi alətləri ilə yoxlayın. Təkcə token təsdiqlərini silmək tanımadığınız pul kisəsi sahibini və ya səlahiyyət ötürülməsini aradan qaldırmır.

6. Bərpa ifadəniz və ya şəxsi açarınız ifşa olunub

İfadənizi veb-sayta daxil etmisiniz, özünü dəstək işçisi kimi təqdim edən şəxsə göndərmisiniz və ya sonradan saxta olduğu üzə çıxan pul kisəsi tətbiqinə idxal etmisiniz. Yaxud oxuna bilən ehtiyat nüsxənizin sındırılmış bulud hesabı və ya paylaşılan fayl vasitəsilə əlçatan olduğunu öyrənə bilərsiniz.

Hələ heç nə köçürülməsə belə, həmin məxfi məlumatla idarə olunan hesabların təhlükəsizliyinin pozulduğunu qəbul edin. Kimsə sizin tətbiqinizdə giriş bildirişi yaratmadan başqa yerdə pul kisəsini yenidən qura bilər.

Pul kisəsi tətbiqinin parolunu dəyişmək ifşa olunmuş şəxsi açarları dəyişmir. Eyni bərpa ifadəsi ilə yeni hesab yaratmaq da problemi həll etmir.

Təsirin əhatə dairəsi vacibdir. Sızmış bərpa ifadəsi bir çox hesabı təhlükəyə ata bilər. Ayrılıqda idxal edilmiş şəxsi açarın sızması isə yalnız onun idarə etdiyi hesaba təsir edə bilər.

7. Pul kisəsi tətbiqiniz və ya brauzer əlavəniz dəyişdirilmiş görünür

Heç vaxt quraşdırmadığınız əlavə, saxta pul kisəsi yükləməsi və ya pul kisəsi məlumatlarını oğurlayan proqram barədə təhlükəsizlik xəbərdarlığı görürsünüz. Tanış pul kisəniz də izah olunmayan dəyişiklikdən sonra qəfil onu bərpa etməyinizi istəyə bilər.

Bərpa sorğusunun tətbiqin yenidən quraşdırılması və ya tətbiq məlumatlarının silinməsi kimi adi səbəbi də ola bilər. Bu, özlüyündə oğurluq sübutu deyil, məxfi məlumatları daxil etməzdən əvvəl proqramı yoxlamaq üçün səbəbdir.

Tətbiqi pul kisəsi təminatçısının rəsmi saytı vasitəsilə yoxlayın və əlavənin kimliyini təsdiqləyin. Tanış ad və loqonu kopyalamaq asandır.

Bərpa ifadənizi artıq şübhəli proqrama daxil etmisinizsə, onun ifşa olunduğunu qəbul edin. Proqramı silmək hücumçunun artıq əldə etdiyi surəti aradan qaldırmır.

8. Alıcının ünvanı yapışdırarkən dəyişir

Alıcının ünvanını köçürüb pul kisəsinə yapışdırırsınız, amma başqa ünvan görünür. Mübadilə buferinə müdaxilə edən zərərli proqram kripto ünvanları hücumçuya məxsus ünvanlarla əvəz edə bilər.

Bu, cihazda və ya proqramda problem olduğuna işarədir. Bu, mütləq kiminsə şəxsi açarınızı əldə etdiyi anlamına gəlmir, amma həmin cihazı köçürmələr üçün təhlükəli edir.

Hücumçular orijinala bənzəyən əvəzedici ünvanlardan istifadə edə bilər. Yalnız ilk və son bir neçə simvolu yoxlamaq dəyişiklikdən xəbər tutmamağınıza səbəb ola bilər. Bütün təyinat ünvanını etibarlı nüsxə ilə tutuşdurun. Aparat pul kisəsi istifadə edirsinizsə, təsdiqləməzdən əvvəl ünvanı cihazın ekranında yoxlayın.

Ünvanlar fərqlidirsə, əməliyyatı ləğv edin. Düzgün görünənədək təkrar-təkrar köçürüb yapışdırmaq həll yolu deyil.

9. İzah olunmayan itkilər müxtəlif hesablara və ya şəbəkələrə yayılır

Bir tokenin itməsi konkret xərcləmə icazəsindən qaynaqlana bilər. Eyni bərpa ifadəsindən yaranmış bir neçə hesabda icazəsiz köçürmələr açarların daha geniş miqyasda ifşa olunması ilə bağlı narahatlıq yaradır.

Məsələn, iki şəbəkədə itkilər və eyni ifadə ilə yaradılmış başqa hesabda fəaliyyət daha geniş araşdırma tələb edir. Problemin yalnız ilk gördüyünüz tokenlə məhdudlaşdığını düşünməyin; təsirlənən bütün hesabları və şəbəkələri yoxlayın.

Bu nümunə səbəbi daraltmağa kömək edir, amma qəti nəticə deyil. Bir neçə zərərli icazə və ya çoxsaylı şəbəkələrdə etibarlı olan pul kisəsi səlahiyyəti də geniş itkilərə səbəb ola bilər.

Ethereum tipli müxtəlif şəbəkələrdə eyni pul kisəsi ünvanının olması normaldır və özlüyündə xəbərdarlıq əlaməti deyil. Xəbərdarlıq həmin hesablarla bağlı izah olunmayan fəaliyyətdir.

10. Birja hesabınızda tanımadığınız girişlər və ya çıxarışlar görünür

Kriptovalyutanı birjada saxlayırsınızsa, tanımadığınız sessiyaları, dəyişdirilmiş bərpa məlumatlarını, yeni vəsait çıxarma ünvanlarını və ya tələb etmədiyiniz çıxarışları yoxlayın. İstəmədiyiniz halda iki faktorlu autentifikasiyanın dəyişdirilməsi xüsusilə ciddidir.

Xəbərdarlığı təsdiqləmək üçün rəsmi tətbiqi və ya saytı özünüz açın. Qorxuducu e-poçt fişinq ola bilər. Tanımadığınız məkan VPN və ya mobil şəbəkə səbəbindən də görünə bilər, ona görə cihazı, vaxtı və hesabda görülən işləri birlikdə nəzərdən keçirin.

Birja hesabının ələ keçirilməsi hesab təhlükəsizliyi tədbirləri tələb edir. Mövcuddursa, təminatçının hesabı kilidləmə və ya çıxarışları məhdudlaşdırma imkanından istifadə edin, rəsmi dəstəklə əlaqə saxlayın, e-poçtunuzu və autentifikasiya üsullarınızı qoruyun.

Bu giriş yoxlamaları bərpa ifadəsi ilə idarə olunan adi pul kisəsinə eyni qaydada aid deyil. Açarları olan şəxsin tətbiqinizə daxil olmağa ümumiyyətlə ehtiyacı olmaya bilər.

Sındırılmanı sübut etməyən qəribə fəaliyyətlər

Bəzi adi hadisələr narahatedici görünə bilər:

• Dollarla daha az balans: Sizdə eyni sayda sikkə qaldığı halda qiymət azalmış ola bilər.
• Tətbiqdə görünməyən tokenlər: Yanlış hesabı və ya şəbəkəni seçmiş, tokeni gizlətmiş ola bilərsiniz, yaxud göstərilmə problemi yarana bilər.
• Tanımadığınız Bitcoin çıxışı: Ödəniş qalıq məbləği öz pul kisənizin idarə etdiyi yeni qalıq qaytarma ünvanına göndərə bilər.
• İstəmədiyiniz token və ya NFT: Təkcə spam açarlarınızın oğurlandığını sübut etmir. Linklərə keçmək və ya onu silmək üçün əməliyyat imzalamaq əvəzinə gizlədin.
• Tanışa bənzər ünvanla bağlı çox kiçik və ya sıfır dəyərli köçürmələr: Bu, ünvan zəhərlənməsi (address poisoning) ola bilər: fırıldaqçılar sonradan kopyalamağınız üçün tarixçənizə oxşar alıcı ünvanı yerləşdirirlər.

Bəzi saxta tokenlər həqiqi tokenin adını və simvolunu kopyalayır. Onlar hətta çaşdırıcı çıxış köçürməsi qeydləri də yarada bilər. Hər hansı qeydi oğurluq sübutu saymazdan əvvəl real token müqaviləsini və balansı yoxlayın.

Alıcını son fəaliyyətdən kopyalamaqdan çəkinin. Ünvanı təsdiqlənmiş alıcıdan və ya etibarlı ünvan kitabçasından götürün.

Əslində nə baş verdiyini necə yoxlamaq olar

Müvafiq şəbəkə üçün etibarlı blokçeyn izləyicisindən istifadə edin. Pul kisəsini qoşmadan, haqq ödəmədən və ya bərpa ifadəsini açıqlamadan açıq ünvanı yoxlaya bilərsiniz.

Bu detalları yoxlayın:

1. Hesab və şəbəkə: İtirilmiş aktivlərin saxlandığı ünvanı yoxladığınıza əmin olun.
2. Əməliyyatın vəziyyəti: Gözləmədə olan fəaliyyəti tamamlanmış köçürmələrdən fərqləndirin. Pul kisəsi səlahiyyət ötürülmələrində əməliyyat uğursuz olsa belə, icazələrin dəyişib-dəyişmədiyini də yoxlayın.
3. Həqiqi aktiv: Adına və ya loqosuna güvənmək əvəzinə token müqaviləsini və ya NFT kolleksiyasını təsdiqləyin.
4. Balans dəyişikliyi və təyinat: Nəyin çıxdığını və hara getdiyini müəyyən edin. Əsas əməliyyat siyahısı ilə yanaşı token və NFT köçürmələrini də nəzərdən keçirin.
5. Əvvəlki icazələr: İtki ilə əlaqəli təsdiqləri, imzaları və ya pul kisəsi idarəetməsindəki dəyişiklikləri axtarın.

Kimsə token icazəsindən istifadə edib aktivlərinizi götürəndə əməliyyatı göndərən tərəf kimi başqa şəxsin hesabı görünə bilər. Bu, köçürmənin zərərsiz olduğunu göstərmir. Eyni şəkildə token qeydində ünvanınızın mənbə kimi göstərilməsi əməliyyatı şəxsən sizin imzaladığınızı sübut etmir.

Blokçeyn qeydlərini başa düşmək çətindirsə, açıq ünvanı və əməliyyatın həşini təsdiqlənmiş pul kisəsi dəstəyi ilə paylaşın. Bu məlumatlar açarlarınızı ifşa etmədən araşdırmaya kömək edə bilər.

Xəbərdarlıq əlamətləri təsdiqlənərsə nə etməli

Vəsait əlavə etməyi və sorğuları imzalamağı dayandırın

Təsirlənmiş pul kisəsinə depozitləri dayandırın. Onu "təmir etmək", "təsdiqləmək" və ya "kilidini açmaq" təklifləri də daxil olmaqla yeni imza sorğularını rədd edin. Yoluxmuş ola biləcək cihazdan istifadə etməyi dayandırın və başqa etibarlı cihazdan davam edin.

Bərpa ifadəsi və ya şəxsi açar sızıbsa

İfşa olunmuş məxfi məlumatla idarə edilən adi pul kisəsi üçün etibarlı cihazda tamamilə yeni bərpa ifadəsi ilə yeni pul kisəsi yaradın. Bunu təhlükəsiz edə bilirsinizsə, qalan aktivləri köçürün və təsirlənmiş hesablardan istifadəni dayandırın. Həmin hesablara yönələn ödəniş ünvanlarını yeniləyin.

Sweeper fəaliyyətdədirsə, köhnə pul kisəsinə gas haqqı üçün vəsait əlavə etməyin. Qalan aktivləri xilas etmək üçün əməliyyatların mütəxəssis tərəfindən idarə olunması lazım gələ bilər və uğur zəmanətli deyil.

Problem təsdiq və ya imzalanmış icazədirsə

Müvafiq icazələri yoxlanılmış alətlə geri götürün və ləğvetmənin başa çatdığını təsdiqləyin. Bir şəbəkədə bir token üçün verilmiş təsdiq avtomatik olaraq başqa yerlərdə də qüvvədə olmur.

Hələ istifadə edilməmiş şübhəli imza üçün pul kisəsinin və ya protokolun xüsusi ləğvetmə proseduruna əməl edin. İcazənin hələ istifadə oluna biləcəyini araşdırarkən aktivləri köçürmək lazım gələ bilər.

İcazənin geri götürülməsi artıq götürülmüş aktivləri qaytarmır. Açarları sızmış pul kisəsini də təhlükəsiz etmir.

Pul kisəsinin idarəetmə parametrləri dəyişibsə

İcazəsiz sahibləri, modulları, imzalama açarlarını və ya səlahiyyət ötürülmələrini silmək üçün pul kisəsinin rəsmi bərpa və ya icazə idarəetmə prosesindən istifadə edin. Sahibin açarı sızıbsa və pul kisəsi buna imkan verirsə, həmin imzalayan tərəfi dəyişdirin. Hesabın yenidən təhlükəsiz olduğunu düşünməzdən əvvəl təminatçıya xas təlimat alın.

Birja hesabına giriş əldə edilibsə

Təminatçının rəsmi prosesi ilə hesabı kilidləyin və ya çıxarışları məhdudlaşdırın. Etibarlı cihazdan e-poçtunuzu qoruyun, təsirlənmiş parolları dəyişin, tanımadığınız sessiyaları silin, bərpa məlumatlarını və iki faktorlu autentifikasiyanı nəzərdən keçirin.

Sübutları saxlayın və itki barədə məlumat verin

Qalan vəsaiti qoruyarkən əməliyyat həşlərini, açıq ünvanları, vaxt qeydlərini, şübhəli URL-ləri və müvafiq mesajları saxlayın. Hadisə barədə pul kisəsinə və ya birjaya, həmçinin səlahiyyətli orqanlara məlumat verin.

Blokçeyndə təsdiqlənmiş köçürmələr, bir qayda olaraq, pul kisəsi dəstəyi tərəfindən geri qaytarıla bilmir. Vəsaitin bərpası birjanın vəsaiti dondurmasından, araşdırmadan və ya pulun geri qaytarılmasından asılı ola bilər. Xüsusilə qabaqcadan ödəniş və ya bərpa ifadənizi istəyən, vəsaitin mütləq qaytarılacağına söz verən şəxslərdən ehtiyatlı olun.